Hầu hết người làm kinh doanh, làm nội dung hay làm nghệ thuật đều đang sở hữu tài sản trí tuệ mà chưa gọi tên chúng. Không gọi được tên thì không kê khai, không giữ bằng chứng, không đưa vào hợp đồng, và đến khi có tranh chấp mới biết mình có. Bài này giúp bạn gọi tên bốn loại gặp hằng ngày.

Loại thứ nhất là tác phẩm, được bảo hộ bằng quyền tác giả. Bài viết trên fanpage, ảnh chụp món ăn, video ngắn, bản nhạc, bản thiết kế bao bì, phần mềm, giao diện web đều là tác phẩm theo Điều 14 Luật SHTT, miễn là do con người sáng tạo và đã được định hình dưới một hình thức vật chất nhất định (Điều 6). Không cần hay, không cần đăng ký. Loại thứ hai là bản ghi và buổi biểu diễn, được bảo hộ bằng quyền liên quan (Điều 29 - 31): giọng hát trong bản thu, phần chơi nhạc cụ, bản ghi âm do phòng thu tạo ra, chương trình phát sóng. Một bài hát trên mạng vì thế thường có ít nhất ba lớp quyền: của nhạc sĩ (tác phẩm), của ca sĩ (biểu diễn) và của nhà sản xuất bản ghi.

Loại thứ ba là nhãn hiệu: tên cửa hàng, logo, tên kênh, tên nhân vật đại diện, dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của bạn với người khác (Điều 72). Khác với hai loại trên, nhãn hiệu chỉ có độc quyền khi được đăng ký và cấp văn bằng, trừ nhãn hiệu nổi tiếng (Điều 6 khoản 3 và Điều 75). Loại thứ tư là hình ảnh, giọng nói và danh dự cá nhân. Đây không phải sở hữu trí tuệ mà là quyền nhân thân theo Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 32 về quyền của cá nhân đối với hình ảnh, Điều 34 về danh dự, uy tín), nhưng luôn đi cùng vì gương mặt và giọng của người bán hàng, của KOL, của ca sĩ chính là thứ đem lại tiền.

Góc nhìn nhanh: SME hay quên loại 3 (chưa đăng ký tên quán); KOL hay quên loại 1 (kịch bản, thumbnail cũng là tác phẩm); nghệ sĩ hay lẫn loại 1 và loại 2 (bài hát và bản ghi là hai thứ khác nhau).